Kan de kwalitatieve zorg die momenteel door uw zorginstelling wordt geleverd, ook nog in de toekomst worden geleverd? Dit kan een vraag zijn die u, als zorginstelling, bezighoudt. Momenteel zijn er tal van ontwikkelingen die het antwoord op deze vraag kunnen beïnvloeden. Deze ontwikkelingen brengen onzekerheden met zich mee, waarop u als zorginstelling dient te anticiperen.

Dit artikel gaat in op de onzekerheden en financieringsproblematiek bij zorginstellingen en de mogelijkheden die crowdfunding kan bieden bij de financiering van zorgvastgoed.

Onzekerheden en financieringsproblematiek bij zorginstellingen
Decentralisatie van overheidstaken en bezuinigingen in de zorgsector
Een eerste ontwikkeling is dat het Rijk bezuinigen in de zorg doorvoert. In 2015 zijn de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Wet Langdurige zorg, de Zorgverzekeringswet en de Jeugdwet ingevoerd. Daarbij worden budgetten van het Rijk overgeheveld naar gemeenten, die vervolgens zelf mogen bepalen hoe zij hun budget gaan gebruiken. Subsidies zullen hierdoor per gemeente verschillen en niet meer vanzelfsprekend zijn.

Een tweede ontwikkeling, het scheiden van wonen en zorg, speelt al een aantal jaren. In 2013 is gestart met de extramuralisering van de zorg. Dit houdt in dat zoveel mogelijk zorg buiten een intramurale instelling moet plaatsvinden. In de ideale situatie krijgt iedereen de zorg die hij of zij nodig heeft. Echter door de extramuralisering van de zorg worden wonen en zorg gescheiden en krijgen steeds minder ouderen recht op zorg in een instelling. Vanwege het kostenaspect zullen de huisvestingskosten voor rekening van de cliënt komen, waardoor steeds meer zorg bij de cliënten thuis wordt verleend. In de praktijk is al te duidelijk te zien dat, als gevolg van de ingevoerde maatregelen, leegstand ontstaat bij intramuraal zorgvastgoed. Zorginstellingen lopen, doordat er gekort wordt op subsidies, een deel van hun inkomsten mis. Door voorgaande kan de financiële continuïteit van de zorginstelling in het gedrang komen en is een reorganisatie vaak onvermijdelijk.

Financieringsproblematiek bij zorginstellingen
Door deze ontwikkelingen is het risicoprofiel van zorginstellingen toegenomen. Ook dienen banken aan strengere regels te voldoen waardoor de financieringsvoorwaarden zijn aangescherpt. Banken financieren hierdoor nu per project relatief minder dan vroeger. Voor zorginstellingen kan het hierdoor moeilijker zijn om een passende financiering te krijgen, terwijl zij moeten blijven investeren en vernieuwen om aan de huidige en toekomstige verwachtingen van de cliënten te kunnen voldoen of om überhaupt als zorginstelling te kunnen blijven bestaan.

Anno 2016 is een bancaire financiering vaak niet meer toereikend om invulling te geven aan de totale financieringsbehoefte van een zorginstelling. Indien de zorginstelling niet de mogelijkheid heeft om extra eigen vermogen in te brengen, is een aanvullende financiering van bijvoorbeeld een alternatieve financier noodzakelijk. Het is derhalve te verwachten dat alternatieve financiers in de toekomst een grotere rol gaan spelen bij het financieren van zorgvastgoed. Indien de bank bereid is om een financiering te verstrekken en er een aanvullend deel van vreemd vermogen benodigd is, wordt meestal eerst onderzocht of een institutionele belegger dit wil financieren. Echter zou crowdfunding ook als optie kunnen worden overwogen.

Wat is crowdfunding?
Crowdfunding kan worden omschreven als een financieringsvorm waarbij particuliere beleggers en bedrijven kunnen investeren in projecten, producten of vastgoed. Crowdfunding is te verdelen in drie vormen met bijpassende rendementen en risico’s: crowdlending, crowdinvesting en crowdsponsoring. Onderstaand overzicht geeft weer hoe de procentuele verdeling over deze drie vormen in Nederland in 2015 was,

Ey Montesquieu - Vorm van crowdfunding

Bron: http://fd.nl/ondernemen/1133524/crowdfunding-blijft-niche-binnen-alternatieve-financiering

Crowdlending
De vorm crowdlending is in Nederland en Europa de meest gebruikte vorm van crowdfunding. Via crowdlending kan door middel van een lening het vreemd vermogen van een bedrijf of (zorg)instelling worden aangevuld. Deze lening wordt veelal gebruikt als aanvulling op de bancaire financiering. Door een deel middels crowdfunding te financieren zou een bank kunnen worden overtuigd om de bancaire financiering te verstrekken. Vooral bij het midden- en kleinbedrijf, waarbij het lastig is om een financiering te krijgen, wordt een beroep gedaan op crowdlending. Ook zorginstellingen kunnen deze vorm gebruiken om invulling te geven aan hun financieringsbehoefte. Onlangs zijn diverse zorgvastgoedprojecten middels crowdfunding gefinancierd.

Crowdinvesting
Bij crowdinvesting kunnen particuliere beleggers investeren in bedrijven in ruil voor aandelen. Crowdinvesting wordt meestal gebruikt om het startkapitaal van een onderneming aan te vullen. Hierbij kan worden gedacht aan startups. Indien het bedrijf succesvol is zullen deze aandelen aanzienlijk meer waard worden. Investeerders spelen bij deze vorm van crowdfunding in op een waardestijging van het bedrijf.

Crowdsponsoring
Wanneer het financiële rendement geen belangrijke rol speelt, kan men investeren in ruil voor een beloning of kan men het geld doneren. Deze vorm van crowdfunding levert met name immateriële tegenprestaties, zoals het krijgen van een goed gevoel. Een voorbeeld hiervan is stichting KWF kankerbestrijding die de bouw van een nieuw oncologisch centrum financiert.

Crowdfunding in Nederland
Crowdlending is de meest toegepaste vorm van crowdfunding in Nederland. Crowdlending is tevens de vorm die wordt gebruikt voor het financieren van zorgvastgoed of zorginstellingen. Nederland telt de meeste crowdfundplatformen per inwoner in Europa. Banken hebben daarom de intentie uitgesproken om in de toekomst samen te gaan werken met enkele platformen om op die manier de crowdfundmarkt in Nederland te professionaliseren.

Het geld dat momenteel wordt opgehaald door middel van crowdfunding is in Nederland nog relatief beperkt. Het is slechts een zeer klein deel van de totale financieringsmarkt. Toch heeft crowdfunding zeker potentie om uit te groeien tot een structurele financieringsoptie. Uit een analyse van Douw & Koren (2015) blijkt dat het geld dat in Nederland wordt opgehaald middels crowdfunding vanaf 2012 ieder jaar is verdubbeld. Uit recente cijfers blijkt dat in 2015 het totale bedrag is uitgekomen op € 128 miljoen. Dit is wederom een verdubbeling ten opzichte van 2014 (€ 63 miljoen).

Jaartal

Bron: www.douwenkoren.nl/#!crowdfunding-in-nederland-in-2015/gz4a7

Benchmarks
In Nederland zijn al enkele zorgvastgoedprojecten gefinancierd middels crowdfunding. Hierbij kan worden gedacht aan ziekenhuizen, eerstelijnszorgcentra en seniorencomplexen/-appartementen. Bij deze projecten kunnen bijvoorbeeld omwonenden van zorginstellingen investeren, omdat zij het belangrijk vinden dat de zorg in de wijk of buurt blijft voortbestaan. Ook is het mogelijk dat cliënten zelf investeren in het intramuraal zorgvastgoed waar zij worden of zijn gehuisvest. Zij kunnen daarbij hun eigen kamer kiezen en/of een financieel rendement behalen.

Voor een groot deel van de particuliere beleggers die bereid zijn om middels crowdfunding te investeren in zorgvastgoed, is het te behalen rendement een doorslaggevende factor. Het minimale rendement, een soort van psychologische grens, ligt op 5%. Een zorginstelling zal daarom minimaal 5% rente moeten betalen aan de particuliere beleggers. Bij de reeds middels crowdfunding gerealiseerde projecten ligt het rendement tussen de 5% en 7%.

Uit diverse praktijkvoorbeelden blijkt dat de omvang van de investeringen middels crowdfunding ver uiteenlopen: van ongeveer € 500 tot € 50.000 per persoon per project. Een individu financiert gemiddeld circa € 1.000 tot € 10.000. Indien een zorginstelling een groot bedrag wil ophalen, is het dus van belang om er rekening mee te houden dat hiervoor veel particuliere beleggers nodig zijn. Met uitzondering van het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis in Vlissingen zien we dat middels crowdfunding totaalbedragen met een range van € 500.000 tot € 5.000.000 kunnen worden opgehaald. Daarnaast willen particuliere beleggers gemiddeld genomen binnen 10 jaar de investering terug hebben.

Naast een aantrekkelijk rendement is het van belang om investeerders te voorzien van duidelijke en relevante informatie over het project. Daarbij dient voor ogen te worden gehouden dat zowel particuliere beleggers met relatief beperkte kennis als professionele partijen het beleggingsproduct gedegen moeten kunnen beoordelen. Indien een prospectus voor de financiering niet verplicht is, wordt wel geadviseerd om de “crowd” te voorzien van een informatiememorandum waarin de risico’s van het beleggingsproduct worden omschreven.

Voordelen, nadelen en risico’s van crowdfunding voor zorginstellingen
Crowdfunding lijkt succesvol als financieringsvorm. Het grootste voordeel van crowdfunding is dat deze als aanvulling op de reguliere bancaire financiering kan worden gezien. Daarbij kan door het aanwenden van extra vreemd vermogen de bank mogelijk worden overtuigd om alsnog een financiering te verstrekken. Ook kan er door crowdfunding worden getest of mensen vertrouwen hebben in een bepaalde instelling. Een andere groot voordeel is dat wanneer particuliere beleggers door middel van crowdfunding in een zorginstelling willen beleggen er draagvlak vanuit de samenleving ontstaat. Doordat particuliere beleggers investeren hebben zij er een belang bij dat de instelling goed gaat renderen, omdat zij het risico lopen om het geïnvesteerde vermogen te verliezen. Crowdfunding kan verder worden gebruikt als marketinginstrument. Doordat mensen in een project investeren ontstaat er mond-op-mond-reclame. Hierdoor kan naamsbekendheid worden opgebouwd.

Uit de praktijk blijkt echter dat zorginstellingen eerder een institutionele belegger benaderen dan particuliere beleggers. Crowdfunding wordt meer gezien als ‘lender of last resort’ (financier in laatste instantie), omdat deze vorm van financiering relatief gezien duur is en het organiseren ervan dient te worden overgelaten aan een intermediair waar extra kosten aan zijn verbonden. De intermediair is de tussenpersoon en in dit geval het crowdfundingplatform. Bij crowdfunding is het onzeker of het streefbedrag van de op te halen financiering wel behaald gaat worden. Indien het streefbedrag niet wordt behaald gaat de financiering niet door. Dit kan leiden tot reputatieschade. Daarnaast is voor het crowdfunden van een relatief groot bedrag bekendheid nodig, waarvoor in veel gevallen kosten dienen te worden gemaakt. Over het algemeen is het niet eenvoudig om met crowdfunding een hoog geldbedrag op te halen. Men zal als zorginstelling immers veel individuen moeten overtuigen (die veelal vanuit emotie een beslissing maken).

Het voordeel van professionele partijen zoals institutionele beleggers is dat zij in vergelijking met particuliere beleggers efficiënter, sneller en zonder al te hoge bijkomende kosten op rationele wijze in één keer een groot bedrag kunnen financieren.

Crowdfunding als financieringsvorm voor zorgvastgoed
Anno 2016 is crowdfunding zeer geschikt als aanvullende financiering voor relatief klein zorgvastgoed. In de toekomst als crowdfunding bekender wordt en meer als financieringsvorm zal worden gebruikt, is het waarschijnlijk ook mogelijk om middels crowdfunding voor grotere zorginstellingen een aanvullende financiering te verwerven. Het is zo dat een crowdfundfinanciering duurder is dan een bancaire financiering en meestal ook duurder is dan een financiering van institutionele beleggers. Daar staat tegenover dat middels crowdfunding financieringen kunnen worden aangetrokken die bancair of via institutionele beleggers niet zouden kunnen worden verworven. Daarnaast kan er betrokkenheid ontstaat van investeerders bij de zorginstelling. Crowdfunding kan worden ingezet om politiek draagvlak te creëren en kan tegelijkertijd de financiering sluitend maken.

Ook voor uw zorginstelling kan crowdfunding worden gebruikt als aanvullende financiering en dient ook zeker zorgvuldig te worden overwogen, als voor uw zorginstelling een aanvullende financiering noodzakelijk is. Zorginstellingen die een aanvullende financiering nodig hebben en particuliere beleggers die op zoek zijn naar rendement, hoger dan op de spaarrekening, kunnen hierbij elkaar tegemoet komen. Specifiek voor zorgvastgoed en zorginstellingen kan crowdfunding een meerwaarde bieden vanwege de maatschappelijke relevantie. Het werven van een financiering kan door middel van crowdfunding optimaal worden gecombineerd met het werven van maatschappelijke betrokkenheid.