In de afgelopen periode heeft EY Montesquieu een artikelreeks geschreven die ingaat op het proces dat een gemeente dient te volgen bij het verstrekken van financieringssteun. Naar aanleiding van vragen die gemeenten op basis van deze artikelen hebben gesteld, hebben wij dit aanvullende artikel geschreven dat de belangrijkste verschillen tussen het verstrekken van een financiering en een garantie weergeeft. Daarnaast zal in dit artikel het verschil tussen een garantie en een borgtocht worden beschreven.

Financiering vs. garantie
Gemeenten kunnen op twee manieren financieringssteun verstrekken aan marktpartijen: middels een financiering of een garantie. Beide vormen kennen twee belangrijke overeenkomsten:

  1. Middels financieringssteun verkrijgt de marktpartij zekerheid met betrekking tot de beschikbaarheid van financiering terwijl deze zonder gemeentelijke steun mogelijk niet voor financiering in aanmerking zou komen.
  2. De gemeente loopt bij beide vormen een financieel risico. Er bestaat immers de mogelijkheid dat de marktpartij niet meer volledig kan voldoen aan haar betalingsverplichtingen of dat de bank de gemeentegarantie inroept. De financiële risico’s voor de gemeente verschillen per marktpartij en per project en zullen derhalve voorafgaand aan het besluit om financieringssteun te verstrekken moeten worden ingeschat zodat het risicoprofiel van de marktpartij en/of het project kan worden bepaald.
    Er zijn echter ook een aantal verschillen tussen de twee vormen. Deze zijn weergegeven in onderstaand figuur. Hieruit blijkt dat de voordelen van de ene vorm de nadelen van de andere vorm zijn.

financieringssteun

Grip houden
In het eerdere artikel dat ingaat op de governancestructuur is toegelicht waarom het van belang is dat gemeenten grip houden op de verstrekte financieringssteun. Op het moment dat de gemeente zelf een financiering verstrekt, heeft zij in vergelijking met het afgeven van een garantie meer mogelijkheden om grip te houden op het project en de besteding van de financiering. Zo kan de financiering door de gemeente in gedeeltes worden vrijgegeven wanneer aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan (bijvoorbeeld de voortgang van de bouw). Ook biedt de kredietdocumentatie de mogelijkheid om onder andere opeisingsgronden en mogelijkheden om bij te sturen op te nemen. Dit geeft de gemeente een bepaalde mate van grip gedurende zowel de ontwikkeling als de exploitatie van het project.

Bij een garantie is het gebruikelijk dat deze in zijn geheel en voorafgaand aan het verkrijgen van de financiering wordt afgegeven. Nadat de gemeente de garantie heeft afgegeven, heeft zij beperkte mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de besteding van de financiering. Daarnaast is het ook niet mogelijk om de afgegeven garantie/borg in te trekken indien de marktpartij zich niet aan de gemaakte afspraken met de gemeente houdt.

On-balance vs. off-balance
Een veelgebruikt argument om voor een garantie te kiezen is dat deze off-balance is. Met andere woorden: deze komt niet terug op de balans van de gemeente1 . Hierdoor zorgt de garantie niet voor druk op de verschillende financiële ratio’s. Een financiering staat daarentegen wel op de balans van de gemeente. Indien de gemeente zelf een financiering moet aantrekken om deze financiering te kunnen verstrekken, zorgt dit voor balansverlenging en minder gunstige financieringsratio’s.

Cash outflow
Een andere reden om voor een garantie te kiezen is dat hier in beginsel geen uitgaande kasstroom mee gemoeid is. De garantie is een schriftelijke verklaring waarin de gemeente aangeeft garant te staan voor een bepaalde financiering. Er hoeft in eerste instantie geen geld te worden verstrekt, iets dat bij het verstrekken van een financiering wel het geval is. Echter, op het moment dat een garantie wordt ingeroepen, dient de gemeente wel per direct het bedrag waarvoor zij garant staat te betalen.

Administratie
Indien de gemeente een garantie verstrekt, trekt de marktpartij zelf de benodigde financiering aan. De gemeente dient in dat geval de uitgezette garantie(s) te beheren en kan daarvoor in veel gevallen volstaan met een minder zware administratieve monitoring. Bij het verstrekken van een financiering dient de gemeente een veel actievere monitoringsrol te vervullen. Zij vervult immers zelf de rol van bank en dient hierdoor ook alle daarbij behorende administratieve werkzaamheden voor haar rekening te nemen. Hiertoe behoren onder andere het voeren van een kredietadministratie, het uitboeken van de financiering, het opstellen van rente- en aflosnota’s, het controleren van de overeengekomen convenanten en het uitvoeren van periodieke revisies. De mate van monitoring is uiteraard afhankelijk van hetgeen is overeengekomen in de kredietdocumentatie.

Verschillen garantie en borgstelling
In de praktijk worden de begrippen garantie en borgstelling vaak voor hetzelfde doeleinde gebruikt. Een garantie of een borg biedt een geldverstrekker extra zekerheid. Er zijn echter een paar aanzienlijke verschillen die het gebruik van de juiste terminologie noodzakelijk maken.

Als de schuldenaar (in casu de marktpartij) zijn verplichtingen jegens de geldverstrekker niet (tijdig) nakomt, kan de geldverstrekker de borg of garant (in casu de gemeente) verzoeken om deze te voldoen. Een garantsteller zal in dat geval direct moeten betalen. Een borg hoeft echter pas te betalen nadat de geldverstrekker de schuldenaar in gebreke heeft gesteld en de borg over deze ingebrekestelling heeft geïnformeerd. Een ander verschil is dat de borg het inroepen van de borgstelling niet zomaar hoeft te accepteren. De borg kan zich namelijk op wettelijk gronden verzetten tegen het inroepen van de borgstelling door het inroepen van de verweermiddelen die de schuldenaar jegens de geldverstrekker heeft (de zogenaamde borgtochtverweren). Een derde verschil is dat bij het gebruik van een borg de schuldenaar automatisch een schuld heeft bij deze borg. Bij de garantie is dat alleen zo wanneer dat is afgesproken in de garantieovereenkomst.

Om dit laatste te ondervangen is het derhalve van belang dat de gemeente niet alleen een garantieovereenkomst met de geldvertrekker aangaat, maar dient zij de voorwaarden van deze garantie ook met de marktpartij in een garantieovereenkomst overeen te komen. Hierbij dient vooral ook te worden gekeken naar eventueel door de marktpartij te verstrekken zekerheden, verhaalsmogelijkheden en andere voorwaarden (naast de zekerheden die de marktpartij al aan de geldverstrekker heeft verstrekt), waardoor deze overeenkomst inhoudelijk overeenkomstig een kredietovereenkomst dient te zijn. Per saldo zijn er bij een garantieverstrekking dus drie overeenkomsten die de drie partijen aan elkaar bindt: de kredietovereenkomst tussen de bank en de marktpartij, de garantieovereenkomst/borgstellingsakte tussen de gemeente en de bank, en de garantieovereenkomst tussen de gemeente en de marktpartij. Dat is duidelijk een complexere benadering dan bij een directe financiering, waarbij slechts de kredietovereenkomst tussen de gemeente en de marktpartij aan de orde is.

Een schuldeiser zal veelal de voorkeur geven aan een garantie omdat dit een sterker instrument is om zich ervan te verzekeren dat de verplichtingen worden nagekomen. Kijkend vanuit de risicopositie van de gemeente zal de voorkeur uitgaan naar een borgstelling, met name vanwege de wettelijke beschermingsmaatregelen.

Conclusie
Elke vorm van financieringssteun heeft voor- en nadelen. De keuze van de gemeente om een financiering, garantie of borgtocht af te geven is onder andere afhankelijk van het project, de marktpartij en het risico dat de gemeente wenst te lopen. Bij het afgeven van een garantie is het verder van belang om de juist documentatie in te richten, die inhoudelijk een directe financieringsovereenkomst zal benaderen.

Montesquieu – een adviseur met ervaring
Gemeenten wordt steeds vaker de vraag gesteld om financieringssteun aan een marktpartij te verstrekken. Montesquieu wil met deze reeks artikelen gemeenten inzicht geven in de mogelijke voetangels en klemmen die zij kan tegenkomen in zo’n proces. Ons professionele team is regelmatig betrokken bij projecten waar financieringssteun aan de orde is, zodat zij altijd kan putten uit actuele ervaring. Daarnaast helpt Montesquieu gemeenten met hun financieel-strategische vraagstukken en risicomanagement. Wij zijn volledig onafhankelijk en werken samen met u aan de beste oplossing. Neemt u eens vrijblijvend contact met ons op en ontdek wat wij ook voor uw gemeente kunnen betekenen.

In deze reeks zijn ook de volgende artikelen verschenen:

De gemeente als bank?
De gemeente als bank – Afwegingskader
De gemeente als bank – Structurering
De gemeente als bank – Staatssteun
De gemeente als bank – Governance
De gemeente als bank – Documentatie
De gemeente als bank – Monitoring
De gemeente als bank – Herstructurering en uitwinning


1. Volgens de vigerende regelgeving dient een afgegeven garantie wel te worden vermeld in de jaarrekening van de gemeente.