Afbeelding artikel 6Dit is het zesde artikel in een reeks van zeven die ingaan op het proces dat een gemeente dient te volgen bij het verstrekken van financieringssteun. In dit artikel wordt ingegaan op de monitoring: het periodiek beoordelen of de ontvanger van de financieringssteun zich houdt aan de gemaakte afspraken.

In voorgaande artikelen is besproken waarover afspraken dienen te worden gemaakt tussen de gemeente als verstrekker van financieringssteun en de marktpartijen, zoals structurering van de financieringssteun en vormgeving van de governancestructuur. Nadat de gemaakte afspraken zijn vastgelegd in de krediet- of garantieovereenkomst dient de gemeente periodiek te monitoren of de ontvanger van de financieringssteun zich daadwerkelijk houdt aan de gemaakte afspraken en of het project zich ontwikkelt zoals op voorhand verwacht.

Rol van monitoring
Wanneer een gemeente financieringssteun heeft verstrekt wil deze hierop grip houden en niet te laat tot het besef komen dat er financiële moeilijkheden zijn bij de ontvanger van deze steun. Middels actieve monitoring kunnen tussentijds de voortgang en (financiële) ontwikkelingen van het project worden gevolgd en heeft de gemeente (mits hierover goede afspraken zijn gemaakt) de mogelijkheid om tijdig in te grijpen en haar belangen te beschermen.

Monitoring gedurende ontwikkeling
Indien de gemeente financieringssteun verstrekt aan een partij die vervolgens met deze steun onroerend goed gaat ontwikkelen, dan is er gedurende de ontwikkelfase een aantal aspecten die de gemeente dient te monitoren. Zo dient te worden beoordeeld of de middels financieringssteun verkregen middelen enkel worden aangewend voor de doelen waarvoor deze zijn geoormerkt. Indien de middelen voor andere doelen worden gebruikt, dan kunnen deze buiten het zicht en invloedsveld van de gemeente geraken, waardoor de gemeente meer risico loopt.

Specifiek kan in deze fase gebruik worden gemaakt van bouwrapportages om te monitoren of het project zich ontwikkelt zoals op voorhand geschetst en welke middelen hiervoor zijn gebruikt. Zo kan worden gecontroleerd of de bouw volgens planning verloopt en of de kosten binnen de vooraf opgestelde begroting blijven. Bij voorkeur worden deze rapportages gecontroleerd door een accountant.

In het geval dat er naast de financieringssteun ook eigen of achtergesteld vermogen wordt gebruikt ter financiering van het project dient ook te worden beoordeeld of de afspraken over de volgordelijkheid van de aanwending van deze financieringsbronnen worden nagekomen. Zo kan bijvoorbeeld de vraag worden gesteld of het eigen vermogen ook daadwerkelijk is gestort door de participanten en is gebruikt alvorens de gemeentelijke financiering of bancaire financiering met gemeentelijke garantie wordt aangesproken.

Monitoring gedurende exploitatie
Nadat de ontwikkeling van het project is afgerond en de exploitatie van het project is gestart zal de monitoring zich meer richten op de financiële gezondheid van het project en de marktpartijen. Middels een compliance certificaat rapporteert de ontvanger van de financieringssteun periodiek over de ontwikkeling van bijvoorbeeld haar financiële ratio’s en of deze nog voldoen aan de normen die hiervoor zijn opgenomen in de documentatie. Hiernaast is het van belang dat, indien marktpartijen garanties hebben afgegeven aan de gemeente, de kredietwaardigheid van deze marktpartijen periodiek wordt beoordeeld. De gemeente heeft hiermee een actueel beeld van de financiële positie van het project en de waarde van de aan haar verstrekte zekerheden. Dit geeft haar de mogelijkheid tijdig in te grijpen mocht hiertoe aanleiding zijn.

De voornaamste financiële ratio’s die dienen te worden gemonitord zijn de vermogenspositie, de liquiditeit en het kasstroomgenererend vermogen van het project. De vermogenspositie wordt uitgedrukt als de solvabiliteit. Deze geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het vreemd vermogen en kan worden gebruikt om inzicht te krijgen in de financiële gezondheid van een project op de langere termijn. In aanvang wordt deze ratio met name beïnvloed door de hoeveelheid eigen vermogen dat wordt ingebracht in een project. Op langere termijn is deze ratio afhankelijk van de winstgevendheid van een project. Daalt deze ratio onder de vastgestelde normen, dan is er onvoldoende buffervermogen aanwezig waardoor het risico voor de gemeente als verstrekker van financieringssteun toeneemt. Ook dient te worden gekeken naar de opbouw van de activa en de mate waarin deze liquide zijn.

Het kasstroomgenererend vermogen van het project wordt uitgedrukt middels de Debt Service Coverage Ratio (DSCR). Deze ratio laat zien in welke mate een project aan haar periodieke rente- en aflosverplichtingen kan voldoen. Indien deze ratio boven de afgesproken norm ligt, genereert het project voldoende kasstromen en is er ruimte om eventuele tegenvallers op te vangen. Indien de ratio onder de vastgestelde normen ligt, komt de betalingscapaciteit in het gedrang en wordt de kans groter dat niet aan de rente- en aflosverplichtingen kan worden voldaan. De gemeente kan hierdoor te maken krijgen met wanbetaling of het inroepen van de door de gemeente afgegeven garantie aan de financierende bank.

Het rapporteren over de financiële gezondheid middels een compliance certificaat kan worden aangevuld met periodieke gesprekken met het management. Deze gesprekken geven de gemeente de mogelijkheid om gevoel te houden bij de ontwikkelingen binnen en buiten het project en overige zaken die spelen. Indien het project hiertoe aanleiding geeft kan dit zelfs worden gecombineerd met het nemen van zitting in de Raad van Toezicht of de Raad van Commissarissen van het project. Deze zeer actieve rol kan passend zijn indien het project door haar aard, omvang of complexiteit van bijzonder (financieel) belang is voor de gemeente.

Ingrijpen
De gemeente dient uiteraard wel de mogelijkheid te hebben om in te grijpen indien ontwikkelingen hiertoe aanleiding geven. Het is verstandig om met de marktpartijen vooraf goed af te spreken en vast te leggen welke ontwikkelingen de gemeente de mogelijkheid geven om in te grijpen en welke concrete maatregelen de gemeente hierbij kan nemen. Aanleidingen om in te grijpen kunnen zijn dat het project niet meer voldoet aan de vastgestelde financiële normen of dat gemaakte afspraken niet worden nagekomen. In de meeste gevallen zal dan ook sprake zijn van financiële moeilijkheden bij het project. De meest gebruikte manieren om in te grijpen en de gemeentelijke positie te beschermen bestaan dan ook uit het vragen van additionele/aanvullende zekerheden, het verhogen van het rentetarief of het opeisen van de verstrekte financiering en het uitwinnen van de zekerheden. De meeste maatregelen continueren in de basis het project, maar zorgen voor een betere (zekerheden)positie voor de gemeente. Het daadwerkelijk opeisen van de verstrekte financiering is over het algemeen de genadeslag voor een project en is derhalve een laatste middel om de gemeentelijke belangen te beschermen. Opeising zal derhalve slechts worden gebruikt indien het project niet meer op een andere wijze is te redden. Welke optie wordt gekozen is afhankelijk van de specifieke situatie en in de keuze voor een bepaalde maatregel kunnen ook andere dan financiële overwegingen een rol spelen. Het opeisen van de financiering, het uitwinnen van de zekerheden en het herstructureren van het project worden in het volgende artikel uitgebreider besproken.

De in dit artikel beschreven actieve monitoring is een rol die een gemeente niet gewend is om te nemen. Externe ondersteuning hierbij kan derhalve wenselijk zijn. Deze externe ondersteuning kan ook helpen om kritisch te kunnen zijn richting het project en de betrokken marktpartijen zonder dat hiermee de relatie tussen de gemeente en deze partijen wordt geschaad.

Montesquieu – een adviseur met ervaring
Gemeenten wordt steeds vaker de vraag gesteld om financieringssteun aan een marktpartij te verstrekken. Montesquieu wil met deze reeks artikelen gemeenten inzicht geven in de mogelijke voetangels en klemmen die zij kan tegenkomen in zo’n proces. Ons professionele team is regelmatig betrokken bij projecten waar financieringssteun aan de orde is, zodat zij altijd kan putten uit actuele ervaring. Daarnaast helpt Montesquieu gemeenten met hun financieel-strategische vraagstukken en risicomanagement. Wij zijn volledig onafhankelijk en werken samen met u aan de beste oplossing. Neemt u eens vrijblijvend contact met ons op en ontdek wat wij ook voor uw gemeente kunnen betekenen.

In deze reeks zijn ook de volgende artikelen verschenen:

De gemeente als bank?
De gemeente als bank – Afwegingskader
De gemeente als bank – Structurering
De gemeente als bank – Staatssteun
De gemeente als bank – Governance
De gemeente als bank – Documentatie
De gemeente als bank – Herstructurering
De gemeente als bank – Financiering vs. garantie