EY MontesquieuDit is het laatste artikel in een reeks van zeven die ingaan op het proces dat een gemeente dient te volgen bij het verstrekken van financieringssteun. In dit artikel worden de aspecten besproken waarmee een gemeente te maken krijgt indien het gesteunde project in financiële moeilijkheden komt: het herstructureren van het project en/of het uitwinnen van de gestelde zekerheden.

Het kan voorkomen dat een project waaraan een gemeente financieringssteun heeft verstrekt zich niet ontwikkelt zoals op voorhand werd verwacht. Vaak betekent dit dat het project er financieel niet rooskleurig voorstaat of zelfs in financiële moeilijkheden verkeert waardoor de verplichtingen aan de gemeente (op termijn) niet meer kunnen worden nagekomen. Middels monitoring kan een gemeente zicht houden op de (financiële) ontwikkelingen van een project en eventuele moeilijkheden tijdig signaleren. Indien moeilijkheden worden waargenomen kan de gemeente besluiten om in te grijpen. Het is van belang dat in de afspraken die zijn gemaakt met de ontvanger van de financieringssteun duidelijk is overeengekomen welke mogelijkheden de gemeente op dat moment heeft. Voordat de gemeente besluit op welke wijze zij wil ingrijpen dient allereerst te worden onderzocht of het project nog een toekomstperspectief heeft. Met andere woorden: is er een mogelijkheid tot continuïteit van het project?

Continuïteitsperspectief
Hoewel het project in (financiële) moeilijkheden verkeert, kan het toch zo zijn dat het project nog een positief toekomstperspectief heeft. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn indien het project door tegenvallers een (tijdelijk) liquiditeits- of kasstroomtekort heeft, maar er wel wordt verwacht dat op termijn voldoende opbrengsten kunnen worden gegenereerd om zelfstandig te kunnen voortbestaan. In deze gevallen kan een financiële herstructurering of aanpassen van de governancestructuur zorgen voor een (tijdelijke) verlichting van de druk op de financiële positie en krijgt het project de kans te werken aan een levensvatbare situatie.

Herstructurering
Zoals aangegeven kan een gemeente overgaan tot herstructurering van de verstrekte financieringssteun indien het project hiermee voor de langere termijn levensvatbaar wordt gemaakt. De herstructurering kan plaatsvinden op een aantal vlakken, waarbij voor een gemeente met name een herstructurering op financieel vlak of op het gebied van governance van belang zijn.

Middels een herstructurering op financieel vlak wordt getracht de financiële lasten draagbaar te maken. Dit kan gebeuren door bijvoorbeeld het verstrekken van een overbruggingskrediet, het anders spreiden van de aflossingen over de tijd, het verlagen van het te betalen rentetarief, of het kwijtschelden van (een gedeelte van) de verstrekte financiering. Deze maatregelen zijn er allemaal op gericht het project overeind te houden. Een financiële overweging die hieraan ten grondslag kan liggen is dat op deze manier de kans het grootste is dat de gemeente de verstrekte lening uiteindelijk krijgt terugbetaald dan wel dat de kans wordt verkleind dat de afgegeven garantie wordt aangesproken. Uiteraard kunnen ook niet-financiële overwegingen een rol spelen. Zo kan het zijn dat het project van dermate maatschappelijk belang is dat continuatie van het project belangrijk is, ook al is dit financieel onaantrekkelijk.

Wanneer de aflossingen anders worden gespreid of het te betalen rentetarief wordt verlaagd heeft de gemeente nog zicht op terugbetaling van de resterende hoofdsom. Hoewel dit betekent dat de gemeente bepaalde bedragen later ontvangt of dat toekomstige renteontvangsten lager zullen zijn, hebben deze maatregelen in de regel een beperkt direct effect op de financiële positie van de gemeente. Wanneer (een gedeelte van) de verstrekte financiering wordt kwijtgescholden is dit echter anders. Hoewel ook in dit geval de toekomstige renteontvangsten lager zullen zijn heeft de gemeente hiernaast ook geen zicht meer op terugbetaling van het kwijtgescholden gedeelte van de verstrekte financiering. Dit betekent dat het kwijtgescholden bedrag normaliter direct moet worden afgeboekt met een negatief effect op het eigen vermogen en dus de solvabiliteit van de gemeente. Hiernaast dient ervoor te worden gewaakt dat deze kwijtschelding niet zorgt voor een directe belastingdruk bij de ontvanger van de financieringssteun. Het niet meer hoeven terug te betalen van financiering kan onder omstandigheden in fiscale zin worden gezien als winst. Afhankelijk van de specifieke situatie kan dit betekenen dat de partij die de lening krijgt kwijtgescholden inkomsten- of vennootschapsbelasting over deze winst dient te betalen. Hoewel de toekomstige verplichtingen door de kwijtschelding afnemen, kan deze zorgen voor een directe liquiditeitsdruk met een verzwaring van de problemen op korte termijn tot gevolg.

Naast een financiële herstructurering kan het ook nodig zijn dat de governancestructuur opnieuw wordt ingericht. Dit is met name het geval wanneer de problemen zijn veroorzaakt door falend management en/of inadequate processen. Door het aanstellen van een nieuw management kan met een frisse blik naar oplossingen worden gezocht en middels adequate processen beschikt dit management tijdig over de benodigde informatie om juiste beslissingen te kunnen nemen.

Uitwinning
Indien duidelijk is dat het project geen levensvatbare toekomst heeft kan de gemeente besluiten om over te gaan tot het opeisen van de verstrekte financieringssteun en het uitwinnen van de aan haar verstrekte zekerheden. Voorwaarde hiervoor is uiteraard wel dat de omstandigheden voldoen aan minimaal één van de in de kredietdocumentatie opgenomen opeisingsgronden. Het is daarom belangrijk om gedurende de onderhandelingen met de marktpartij goed af te spreken en vast te leggen onder welke voorwaarden de gemeente de mogelijkheid heeft om tot opeising over te gaan.

Wanneer de financiering wordt opgeëist verkeert het project doorgaans in een dermate slechte financiële positie dat onmiddellijke terugbetaling van de lening niet mogelijk is. Opeising betekent dan ook meestal het directe faillissement van het project en dient derhalve te worden gezien als een laatste middel om de gemeentelijke belangen te beschermen. Opeising zal daarom slechts worden gebruikt indien het project niet meer op een andere wijze is te redden.

In nagenoeg alle gevallen van opeising zal moeten worden overgegaan tot uitwinning van de afgegeven zekerheden. Indien de gemeente voorafgaand aan het verstrekken van de financieringssteun goede afspraken heeft gemaakt over de aan haar te verstrekken zekerheden, dan heeft zij een preferente positie ten opzichte van mogelijke andere crediteuren, die in een dergelijk geval ook kunnen overgaan tot het opeisen van hun vorderingen. Voorafgaand aan het verstrekken van de financieringssteun dient te worden beoordeeld welke (omvang van de) zekerheden benodigd zijn om de positie van de gemeente in geval van uitwinning voldoende te beschermen. Veel gebruikte zekerheden zijn een (eerste) recht van hypotheek, pandrechten op inventarissen, voorraden en vorderingen, en borgstellingen vanuit het concern waartoe het project behoort. In een eerder artikel is de structurering van de zekerheden reeds nader besproken.

Indien door financiële moeilijkheden bij de ontvanger van financieringssteun door de gemeente de keuze moet worden gemaakt tussen herstructurering of opeising zal in eerste instantie moeten worden gekeken welke optie naar verwachting de grootste opbrengst voor de gemeente realiseert. Heeft het project nog een toekomstperspectief, dan kan herstructurering een mogelijkheid zijn. Indien een levensvatbare situatie ook na herstructurering niet mogelijk is dan kan worden overgegaan tot het opeisen van de financiering en het uitwinnen van de zekerheden. Dit betekent echter het einde van het project en is derhalve een laatste middel om de belangen van de gemeente te beschermen. Welke richting de juiste is dient op basis van het specifieke project en de specifieke omstandigheden te worden beoordeeld.

Montesquieu – een adviseur met ervaring
Gemeenten wordt steeds vaker de vraag gesteld om financieringssteun aan een marktpartij te verstrekken. Montesquieu wil met deze reeks artikelen gemeenten inzicht geven in de mogelijke voetangels en klemmen die zij kan tegenkomen in zo’n proces. Ons professionele team is regelmatig betrokken bij projecten waar financieringssteun aan de orde is, zodat zij altijd kan putten uit actuele ervaring. Daarnaast helpt Montesquieu gemeenten met hun financieel-strategische vraagstukken en risicomanagement. Wij zijn volledig onafhankelijk en werken samen met u aan de beste oplossing. Neemt u eens vrijblijvend contact met ons op en ontdek wat wij ook voor uw gemeente kunnen betekenen.

In deze reeks zijn ook de volgende artikelen verschenen:

De gemeente als bank?
De gemeente als bank – Afwegingskader
De gemeente als bank – Structurering
De gemeente als bank – Staatssteun
De gemeente als bank – Governance
De gemeente als bank – Documentatie
De gemeente als bank – Monitoring
De gemeente als bank – Financiering vs. garantie